Say no to software patents


More new: an English summary of who will profit and who won't of the directive as its currently proposed, as well as some information on what you can do.

New: there is now also an English version of this letter available.

(Dit is een open brief/mail die ik in juni 2003 aan de Vlaamse Europarlementsleden heb gestuurd. Voel u vrij hier inspiratie uit te putten om hen zelf ook een brief of mail te sturen, al is de kritiek op het verslag van de vorige rapporteur, Arlene McCarthy. De nieuwe rapporteur, Michel Rocard, heeft een veel beter rapport ingediend voor de tweede lezing. Meer informatie kan je vinden op softwarepatenten.be)

Geachte Europarlementsleden,

Ik ben licentiaat in de informatica en momenteel doctoraatsbursaal aan de Universiteit Gent. Mijn werkgever is het Instituut voor de aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen (IWT). Ik heb u vroeger reeds geschreven in verband met het voorstel dat toen op tafel lag i.v.m. de wetgeving op ongevraagde commerciële emails. Ik ben zeer verheugd dat het Europees parlement toen resoluut voor de rechten van het individu heeft gekozen en een strikte "opt-in" regeling heeft goedgekeurd. Nu ligt er weerom een dossier op tafel waarbij ik hoop dat u de juiste beslissing zal nemen.

Na het verslag van de rapporteur over software patenten gelezen te hebben, ben ik zeer blij dat zeker niet wordt aangedrongen op een wetgeving zoals die bestaat in de VSA. Volgens mij gaat het huidige voorstel echter nog veel te ver en staan er verschillende misleidende zinnen in dat voorstel die u er moeten toe aanzetten het goed te keuren. Ik zal eerst een viertal specifieke voorbeelden met tegenargumenten geven, waarna ik zal besluiten met een analogie die u hopelijk zal overtuigen dat software ontwikkeling fundamenteel verschillend is van andere industrietakken die momenteel patentbescherming kennen.

Specifieke opmerkingen i.v.m. het werkdocument:

  1. blz 9, amendement 8, artikel 16: "With the present trend for traditional manufacturing industry to shift their operations to low-cost economies outside the European Union, the importance of intellectual property protection and in particular patent protection is self-evident."

    • Hoewel dit op het eerste zicht misschien wel "self-evident" kan lijken, is het dat helemaal niet. Er is maar één mogelijkheid waarbij software patenten in Europa de software industrie (en bij uitbreiding de hele gemeenschap) ten goede kan komen. Dit is indien er momenteel zeer veel imitatie van innovatie binnen Europa zelf gebeurt (vermits het Europees patentrecht op andere plaatsen totaal geen invloed heeft), op een wijze waardoor innovatie wordt ontmoedigd of bemoeilijkt.

    Eerst en vooral heeft het software patentrecht niets te maken met het feit dat de productie naar lage-loonlanden verplaatst wordt; deze discussie moet daar volledig los van staan en enkel kijken naar het feit of software patenten al dan niet goed zijn voor de software industrie in Europa. Ten tweede zal ik verder verschillende argumenten en studies aanhalen die aantonen dat een strenge beschermingspolitiek wat betreft software en computergebaseerde systemen contraproductief werkt.

    Ten slotte is het feit dat er in Europa (nog) geen software patenten zijn, op zijn minst ook een voordeel voor de Europese bedrijven. Zij kunnen immers zonder problemen software patenten verkrijgen in de landen die met een lakse wetgeving opgescheept zitten en ze daar afdwingen. Anderzijds kunnen de buitenlandse bedrijven die daar de "dupe" van zijn het omgekeerde niet doen, en dus de Europese bedrijven op hun thuisfront niet "aanvallen".

  2. blz 18, punt 4, "The impact on small and medium-sized software developers", algemeen

    • Dit is inderdaad een punt dat extreem belangrijk is. De rapporteur stelt dat dit nauwgezet moet opgevolgd worden, wat wil zeggen dat zelfs zij niet helemaal zeker is van het feit of patenten nu wel zo geweldig zijn voor dergelijke ondernemers. Ze heeft dan ook alle redenen om hieraan te twijfelen. Het zijn immers de grote bedrijven die de meeste patenten hebben op gebied van software, hoewel zij niet noodzakelijk de grootste vernieuwers zijn. Een goed voorbeeld van hoe zij dit voordeel kunnen misbruiken, is het gedrag van IBM in de Verenigde Staten.

    IBM heeft duizenden software-gerelateerde patenten. Het gevolg is dat er nauwelijks of geen programma's zijn die niet op minstens één van die patenten inbreuk maken (zie hier). Wanneer IBM een nieuwe technologie opmerkt waartoe het nog geen toegang heeft, gaat het gewoon na welke van IBM's patenten het vernieuwende bedrijf gebruikt zonder hiervoor toestemming te hebben. Vervolgens benaderen zij dat bedrijf met een voorstel tot "cross-licensing": IBM is zo goed het bedrijf zijn eigen patenten te laten gebruiken, indien het bedrijf hetzelfde doet t.o.v. IBM. Indien dat bedrijf dat niet wilt, kan IBM hun een proces aandoen (zij gebruiken immers IBM's patenten zonder toestemming) of hun zwaar laten betalen voor het het recht om die patenten te gebruiken.

    Dit wil dus zeggen dat kleine en middelgrote bedrijven enkel "bescherming" genieten via patenten t.o.v. van andere bedrijven van die grootte, maar dat echt grote bedrijven nog steeds kunnen nemen wat zij willen. Voor grote bedrijven verandert er dus niet veel wanneer software patenten worden toegelaten, behalve dat ze meer gaan investeren in patenten i.p.v. in onderzoek, om dit nadien te gaan recupereren bij de vele kleinere bedrijven. Bijgevolg hebben ook deze laatsten minder geld om aan onderzoek te besteden. In totaal verlies je dus aan innovatie, vooral daar waar het echt telt (kleine start-ups).

    Ik wil duidelijk stellen dat dit geen puur theoretische mogelijkheid is, dit is de manier waarop IBM momenteel handelt in de VSA. Er is geen reden waarom zij (of een ander groot - eventueel zelfs Europees - bedrijf) niet hetzelfde kunnen gaan doen in Europa. IBM kan die tactiek momenteel niet in Europa toepassen, vermits hier geen software patenten zijn. In de VSA vreest men echter dat op termijn de hele software industrie een 1% tot 5% "software belasting" aan IBM gaat moeten betalen (zie de link aan het begin van dit antwoord)

    Nog een laatste algemene opmerking i.v.m. dit punt: stel dat iemand een zeer vernieuwend product wil maken, maar wil vermijden dat hij gepatenteerde technieken gebruikt. Hoe is hij verondersteld van dat te doen, aangezien IBM alleen al duizenden patenten op gebied van software ontwikkeling heeft? Bijna niemand kan zich een heel leger advocaten veroorloven om dit uit te zoeken.

    Momenteel kan iemand met thuis een computer zich perfect op software ontwikkeling gooien en zo een klein bedrijfje starten. Hij moet geen schrik moet hebben dat hij al zijn tijd zit te verspillen. Nadat hij zijn product op de markt gooit, kan er immers niet plots iemand afkomen met de mededeling dat zijn programma een inbreuk vormt op patenten X en Y en hij er geen (of enkel een zeer dure) licentie voor kan krijgen. Wat je dus met software patenten doet, is ondernemende personen een zeer onzeker kader geven om in te starten en dergelijke ondernemers dus ontmoedigt. Je hebt nu een maal geen reusachtige fabrieken of grote bedrijfsinfrastructuren nodig om nieuwe software(technieken) te ontwikkelen, enkel creatieve mensen met een computer.

    Zie ook de informatie op deze pagina, waar men aangeeft dat het in het algemeen niet de vernieuwende bedrijven zijn die veel software patenten bezitten.

  3. blz 18, punt 4, laatste zin van de eerste paragraaf: "Moreover, a study conducted by the Intellectual Property Institute in London has found that "the patentability of computer-related inventions has helped the growth of computer program-related industries in the US, in particular the growth of small and medium enterprises and independent software developers into sizeable indeed major companies"."

    • Anderzijds zijn er evenzeer studies die aantonen dat de patenteerbaarheid van software helemaal niet bijdraagt tot de groei en vooruitgang van deze industrietak. Een voorbeeld is dit paper. Het presenteert eerst een complex wiskundig model, dat aan het einde getoetst wordt aan de werkelijkheid. Figuur 5 op blz 30 laat duidelijk zien dat het percentage van het budget van Noord-Amerikaanse bedrijven dat aan software vernieuwing en onderzoek wordt besteed, sterk gedaald is nadat in de jaren '80 software patenten werden toegelaten in de VSA. Een deel van het budget dat tot dan toe voor onderzoek gebruikt werd, wordt vanaf dan gewoon gebruikt om patenten te betalen (en allicht ook om bijbehorende rechtszaken te voeren).

    Ik zou u met aandrang willen vragen op zijn minst de inleiding (blz 3-4) en de conclusie (blz 21) te lezen. Hierin wordt aangegeven hoe dit kan en waarom het logisch is dat patenten software ontwikkeling niet aanmoedigen, maar belemmeren. De oorzaak is het feit dat de software industrie veel dynamischer is dan de klassieke productie-industrie.

    Men moet geen hele nieuwe fabriek te bouwen of volledig nieuwe computers aan te schaffen om een nieuw programma te maken. Het zijn bijna allemaal incrementele en complementaire verbeteringen wat de klok slaat in software ontwikkeling (m.a.w., software ontwikkeling is eerder evolutionair dan revolutionair). Indien deze verbeteringen onbelemmerd (dus zonder de tussenkomst van patenten) kunnen plaatsvinden, komen ze op termijn zowel de ontwikkelaar van het oorspronkelijk product als de incrementele vernieuwer - en uiteindelijk de hele industrie en de gemeenschap in het algemeen - ten goede. Dit wordt uitgelegd en aangetoond in dat paper.

  4. blz 19, punt 5, algemeen

    • Hierin wordt gedeeltelijk bevestigd wat ik in de vorige paragraaf heb aangehaald: bedrijven spenderen een aanzienlijk deel van hun onderzoeksbudget aan het patenteren van de resultaten (i.p.v. dat patenten hun toelaten meer geld te halen uit hun ontdekkingen, zodat ze hun onderzoeksbudget kunnen verhogen). Vermits patenten uiteindelijk tot doel hebben om innovatie aan te moedigen, is dit toch een volledig contradictorisch effect? Aan het einde van deze paragraaf staat "Moreover, academic studies have shown a link between R&D spending, patent applications and productivity." Wat deze "link" juist is, wordt echter niet vermeld. In het paper aangehaald in mijn vorig antwoord, wordt aangetoond dat deze zeker niet per definitie positief is...


Tot slot zou ik nog graag een vergelijking aanhalen die ik op een voordracht aan onze universiteit van Dhr Richard Stallman heb gehoord. Hoewel ik het op vele gebieden oneens ben met deze persoon, sloeg hij in dat geval echter de nagel op de kop. Hij vergeleek software ontwikkeling met het componeren van een symfonie.

Net zoals je niet zomaar wat gekende "muzikale technieken" kan bij elkaar gooien en iets kan krijgen dat mooi klinkt, kan je niet zomaar wat (gepatenteerde) software technieken bij elkaar gooien en een goed programma verkrijgen. Een programma wordt goed door de vele uren detailwerk die eraan besteed worden, zoals het zoeken van fouten, het aantrekkelijk maken van de interface en de algemene afwerking, niet doordat het een bepaalde techniek gebruikt.

In diezelfde sfeer: Beethoven wordt algemeen beschouwd als vernieuwend voor zijn tijd. Niettemin, moesten er muziekpatenten bestaan in de tijd dat hij leefde, dan zou hij geen enkele van zijn composities hebben kunnen maken zonder op andermans tenen te trappen. Hij was misschien wel goed, maar niet zo fantastisch dat hij muziek van nul terug heeft uitgevonden. Je hebt identiek dezelfde situatie in software ontwikkeling: je kan en fantastisch software ontwerper zijn, maar je kan niet zomaar eventjes de hele informatica van nul terug uitvinden.

Zowel muziek als informatica zijn gebaseerd op wiskunde gecombineerd met met de creativiteit van de componist/ontwerper. Zou u een voorstander zijn van patenten op muziek?

Met vriendelijke groeten,


Jonas